Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler

Zihinsel Yetersizlik Nedir?

18 yaşından önce ortaya çıkan zihinsel işlevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde anlamlı sınırlılıklar görülen yetersizlik durumudur.

Zihinsel Yetersizlik Türleri Nelerdir?

Hafif Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin eğitim dönemi içinde, sınırlı seviyede destek eğitim hizmetleri ve özel düzenlemelere ihtiyacı olması durumudur.( IQ düzeyi 50-55 ile yaklaşık 70 arası)
Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler, “eğitilebilir” olarak nitelendirilen grubu işaret eder. Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuklar, toplumsal ve konuşma yeteneklerini okul öncesi yıllarda 0-5 yaş arasında kazanırlar. Duyusal ve motor alanlardaki bozuklukları çok azdır ve çoğunlukla daha ileri yaşlara kadar zihinsel yetersizliği olmayan çocuklardan ayırt edilemezler.

Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin temel akademik, günlük yaşam ve iş becerilerinin kazanılmasında yoğun özel eğitim ihtiyacı olması durumudur. ( IQ düzeyi 35-40 ile yaklaşık 50-55 arası)

Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler, “öğretilebilir” olarak sınıflandırılan gruba eşdeğerdir. Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuklar, konuşma becerilerinin çoğunu erken çocukluk yıllarında kazanırlar. Mesleki eğitimden faydalanır ve belirli bir denetimle kişisel bakımlarını yapabilirler. Aynı zamanda toplumsal ve iş ve uğraşı alanlarındaki eğitimden de yararlanırlar.

Ağır Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin öz bakım becerilerinin öğretimi de dahil olmak üzere yaşam boyu süren, yaşamın her alanında tutarlı ve daha yoğun özel eğitim ve destek hizmet ihtiyacı olması durumudur.( IQ düzeyi 20-25 ile yaklaşık 35-40 arası)

Ağır düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler, erken çocukluk yıllarında konuşma becerilerini ya çok az kazanırlar ya da hiç kazanamazlar. Okul dönemi boyunca konuşmayı öğrenebilirler ve ancak temel (özbakım) ihtiyaçlar konusunda eğitilebilirler. Sadece okul öncesi eğitim düzeyinde (gerekli işaret ve harfleri tanıma gibi) bir eğitim alabilirler. Erişkinliklerinde yakın bir denetimle basit işleri yapabilirler. Zihinsel özre eşlik eden başka bir sorun nedeni ile özel bir bakıma gereksinimleri yoksa, aile içinde ya da küçük gruplardan oluşturulmuş grup evlerinde toplum hayatına uyum sağlayabilirler.

Çok Ağır Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: Bireyin zihinsel yetersizliği yanında başka yetersizlikleri bulunması nedeniyle öz bakım, günlük yaşam ve temel akademik becerilere sahip olmamasından dolayı yaşamı boyunca bakım ve gözetim ihtiyacı olması durumudur. ( IQ düzeyi 20-25’in altında.)

Çok ağır düzeyde zihinsel yetersizliğe sahip olan bireylerde zihinsel özre neden olan özel bir nörolojik sorun vardır. Erken çocukluk yıllarında duyu-motor işlevlerinde uyarı eksikliği nedeniyle önemli gerilikler vardır. Devamlı yardıma ve bakıma ihtiyaç duyarlar. Eğer uygun bir şekilde eğitilebilirlerse motor gelişmeleri, kendine bakım ve konuşma becerileri geliştirilebilir. Çok yakın denetim ve koruma altında basit işleri yapabilirler. Zihinsel yetersizlik, erken çocukluk döneminde ve okul öncesi yaşlarda gelişim geriliği ile kendini gösterir. Bu çocukların çoğu gelişim alanlarında (bilişsel, motor, öz-bakım, dil, sosyal-duygusal) yavaş bir gelişme gösterir ve kronolojik takvim yaşına göre geri kalırlar. Bu nedenle ağır düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler genellikle erken çocukluk döneminde tanınır. Ancak hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuklarda tanı okul çağına kadar gecikebilir.

Zihinsel Yetersizliğe Neden Olan Faktörler: 

Zihinsel engellilik durumu pek çok etmenin ya da özelliğin bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bunlar genellikle kalıtım, çevre ve kişilik özellikleri olarak sıralanmaktadır. Bununla birlikte en yaygın olarak bilinen zihinsel engellilik nedenleri:

Bulaşıcı hastalıklar  ve zehirlenmeler, yaralanma ve fiziksel etkiler, metabolizma ve beslenme bozuklukları, kaba beyin hastalıkları, doğum öncesinde bilinmeyen nedenler, kromozom anormallikleri, gebelik bozuklukları, ruhsal bozukluklar  ve çevresel etkiler olarak sıralanabilir. Zihinsel engelli bireylerin % 80′ inin çevresel etmenler sonucunda bu duruma geldikleri öne sürülmektedir.

Zihinsel Yetersizliğe Sahip Olan Bireylerin Özellikleri:

Zihinsel yetersizliği olan çocuklar da normal yaşıtları gibi temelde aynı psikolojik, fizyolojik, sosyal, duygusal gereksinimlere sahiptirler. Kendi aralarında da bireysel farklılıklar gösterirler.
Zihinsel yetersizliği çocukların en temel/belirgin özelliği olarak gelişim hızlarının yaşıtlarından yavaş olmasını söyleyebiliriz. Bu gecikme gelişimin tüm alanları için geçerlidir. Bir bebeğin zihinsel yetersizliğinin olduğunu söylüyorsak, bu bebeğin yuvarlanma, emekleme, yürüme ve konuşmaya başlama gibi gelişim alanlarında yaşıtlarını geriden takip ettiğini ifade ediyoruz demektir. Genel olarak bu çocukların özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

• Öğrenmede yavaşlık,
• Dikkat dağınıklığı,
• Konuşma bozukluğu ve gecikmiş konuşma,
• Duyu-motor problemleri,
• Günlük yaşama ilişkin becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel engellilerde bu yetersizlik daha az düzeydedir)
• Sosyal becerilerde yetersizlik (hafif derecede zihinsel engellilerde bu yetersizlik daha az düzeydedir)

Bu özellikler genel olarak tüm zihinsel engelli çocuklarda görülmekte ancak bu becerilerdeki başarısı, zihinsel özrün derecesine göre değişmektedir. Örneğin hafif derecede zihinsel yetersizliği olan bir çocuk sosyal gelişimi ve günlük yaşam becerilerinde yeterli bir çocuktur. Temel probleminin öğrenme ve dikkat dağınıklığı ile ilgili olduğu kabul edilmektedir. Orta/ağır derecede zihinsel yetersizliği olan çocuk ise bu alanların tümünde birden yetersizlik gösteren, destek gereksinimi olan çocuktur.

Zihinsel Yetersizliği Olan Çocuklar İçin Neler Yapılabilir?

• Her şeyden önce çocuğunuzu kabul edin,
• Anne baba olarak birbirinizi suçlamayın, suçlu da aramayın.
• Çocuğunuzun gelişimi için gerekli olan ilgi ve şefkati ona sürekli gösterin.
• Çocuğunuzu aileye verilmiş bir ceza olarak görmeyin, çocuğunuzu suçlamayın.
• Çocuğunuzdan utanç duymayın.
• Çocuğunuzun kişisel temizliğine önem verin.
• Çocuğunuzu aşırı derecede korumayın. Unutmayın ki siz her zaman çocuğunuzun yanında olamayabilirsiniz.
• Çocuğunuza acıyarak yaklaşmayın.
• Çocuğunuzun kendine güvenmesini sağlayın.
• Çocuğunuzun sosyal, duygusal, kültürel gereksinimlerini karşılamasını sağlayın.
• Çocuğunuzdan onun kapasitesinin üstündeki becerileri gerçekleştirmesini beklemeyin.
• Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamayın.
• Sabırlı olmaya çalışın.
• Başarılı olduğu her konuda onu ödüllendirin.(Çocuğunuzu her zaman maddi ödüllerle değil, sözel ödüllerde çocuklar için çok değerlidir.)
• Çocuğunuza öğreteceğiniz her şeyi tekrarlara dayandırarak alışkanlık haline getirmeye çalışın.
• Öğreteceğiniz iş ya da konuyu parça parça tekrarlar ile öğretmeye çalışın.
• Öğrettiklerinizi sık sık tekrarlayın.

Mavi Özel Eğitim Ailesi Olarak Zihinsel Yetersizliği Olan Çocuklarımızla Biz Neler Yapıyoruz?

Uzman eğitici kadromuz ve deneyimli öğretmenlerimizle tüm bireylerin eğitiminde olduğu gibi zihin engelli bireylerin eğitiminde de, onların ileride başkalarına bağımlı olmadan yaşamlarını sürdürebilmeleri, kendi kendilerine yeterli duruma gelmeleri ve toplumla bütünleşmeleri amaçlıyoruz. Bu amaca ulaşılması için, bireyin bireysel farklılıkları ile yapabildiklerini dikkate alarak eğitim gereksinimlerini belirledikten sonra gereksinimlerine uygun eğitim ortamlarını sunuyoruz.

Bağımsız yaşam becerilerinin ikinci önemli alanı olan başarı için gerekli temel beceriler, temel gelişim becerileri, günlük yaşamda gerekli sayısal bilgiler, günlük yaşamda gerekli okuma ve iletişim gibi alt beceri alanlarını kazanmalarını sağlıyoruz. Öğrencilerimizin gelişimlerini izleyip, eğitim performanslarını dikkate alarak, programın amaç, içerik, öğretim süreçleri ve değerlendirme boyutlarında uyarlamalar yaparak, onları hayata hazırlıyoruz.

Bu uzun ve yorucu süreçte biz öğretmenlerin en büyük destekçileri sizlersiniz. Hep beraber el ele omuz omuza verirsek inanın aşılamayacak engel yoktur. Gelin engelleri birlikte aşalım.